Kiến trúc nhà ở truyền thống người Ê Đê giữa lòng phố thị

Nằm cuối đường Trần Nhật Duật, buôn Akõ Dhông cách thành phố Buôn Ma Thuột hơn 2km về hướng Bắc. Đây hiện là nơi lưu giữ nhà sàn truyền thống của người Ê Đê cũng như lối nhà ở bản sắc dân tộc được giữ gìn bao đời ngay giữa lòng thành phố. Họ không chạy theo cơ sở hạ tầng phát triển để đi bỏ lối kiến trúc đậm nét văn hóa Ê Đê, tìm mặt bằng cho thuê để cất nhà, mua đất xây nhà mới …. mà đan xen lối hiện đại vào ngay chính nơi truyền thống náy.

Nơi sinh sống của nhiều thế hệ gia đình người Ê Đê

Hiện tại, toàn buôn Akõ Dhông có khoảng 30 ngôi nhà dài xếp cọ theo con đường chính là Trần Nhật Duật. Nhà là nơi sinh sống của nhiều thế hệ trong một đại gia đình, là nơi thể hiện nét văn hóa đặc sắc của người Ê Đê theo chế độ mẫu hệ. Được thành lập từ năm 1964, buôn làng có tên gọi đồn điền Saint Benoit – một cơ sở truyền đạo và trồng cà phê cho người Ê Đê.

Toàn bộ cơ sở vật chất, hạ tầng được buôn Akõ Dhông đầu tư đồng bộ với trồng cà phê là ngành nghề mũi nhọn. Đến năm 2012, với mong muốn giữ gìn ngôi nhà sàn truyền thống buôn được chọn là một trong những buôn điển hình tại Đắk Lắk. Những ngôi nhà như là các mô phỏng hình dáng của con thuyền với cửa chính nằm ở phía trái nhà, phía hông là cửa sổ, bên trong nhà có trần gỗ hình vòm như mui thuyền.

Tọa lạc tại vùng đất bắt nguồn của sáu con suối, tên gọi Akõ Dhông trong tiếng Ê Đê nghĩa là “đầu nguồn suối” chính là bắt đầu từ vị trí địa lý này. Trong đó, có một con suối lớn nhất Buôn Ma Thuột, suối Ea Nuôl. Ngày này, nhờ sự gìn giữ nét văn hóa bản địa nên buôn hiện là một trong những địa điểm thu hút khách du lịch mỗi khi đến Đắk Lắk.

Kiến trúc nhà ở đậm đà bản sắc người Ê Đê

Khi nhìn vào nhà ở người Ê Đê, bạn sẽ thấy ngay 2 cầu thang phía trước dùng để lên xuống. Phụ nữ và khách quý sẽ được dùng riêng một trong số 2 cầu tháng này. Mô phỏng giống mũi tàu được đẽo ngay đỉnh cầu thang, phía dưới là đôi bầu sữa và vầng trăng khuyết tượng trưng cho quyền lực của người phụ nữ trong chế độ mẫu hệ.

Lối trang trí nhà ở người Ê Đê rất chuộc tạo hình tự nhiên, các loại gỗ trên rừng sẵn có sẽ được tận dụng làm biển hoặc vật dụng trang trí trong nhà.

Các tượng hình chim, thú, hoa văn được người Ê Đê sử dụng rất nhiều cho điêu khắc trang trí ngôi nhà, nhất là tại các lối đinh, cửa chính. Điều này thể hiện được sự tinh tế của gia chủ.

Rất nhiều khách du lịch, đặc biệt là giới trẻ rất thích thú khi trải nghiệm cảm giác sinh hoạt, vui chơi cùng người dân tại những căn nhà truyền thống của người Ê Đê. Theo nhiều ý kiến, đây còn là biểu hiện cho sự cần mẫn, tinh tế trong đời sống lao động của người Ê Đê xưa bên cạnh gái trị văn hóa, kiến trúc.

Hình ảnh một mô phỏng “gia đình” được làm bằng tượng gỗ, đặt gần khu cửa ra vào các ngôi nhà. Đây là cách tạo hình dễ nhận biết và đặc trưng của người Ê Đê.

Mái ngói là vật liệu lợp mái chính cho các ngôi nhà sàn ở đây.

Một chiếc phản được tạo từ vật liệu gỗ nguyên khối. Đây là vật dụng theo gia chủ thì không thể thiếu trong các ngôi nhà truyền thống đồng bào người Ê Đê.

Các vật dụng hơn 100 năm tuổi như chum vại, các túi, ché đan lát bằng dây mây được lưu giữ tại các ngôi nhà.

Ông Y Srol Knul (79 tuổi, ngụ buôn Akõ Dhông) cho biết đây là căn nhà được ông xây dựng đến nay cũng gần 50 năm  (từ năm 1972) nhưng chưa cần sửa chữa lần nào. Phần lớn những ngôi nhà trong buôn theo ông chia sẻ cũng có tuổi “đã cao” như ngôi nhà của ông, hoặc ít hơn.

Rất nhiều loại gỗ quý được ông sử dụng để làm nên ngôi nhà, loại gỗ không bị mối mọt, nguyên bản của núi rừng Tây Nguyên xưa. Nhà truyền thống thường được chia làm 2 phần với không gian sinh hoạt chung ở nửa phía trước và bếp nấu ăn sẽ ở nửa phía sau cũng như là không gian riêng của các đôi vợ chồng.

Buôn nhà truyền thống này sẽ cần được chú trọng duy trì, trùng tu và giữ gìn bởi nó sẽ được chọn là một trong những số những sản phẩm du lịch nổi bật và đầy ấn tượng về văn hóa của các ngôi nhà Ê Đê trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh.